przygotowanie materiału: Małgorzata Sochacka

 

Wiedza o społeczeństwie


 

STRUKTURA I FORMA EGZAMINU Z WOS

 

Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie jest egzaminem pisemnym sprawdzającym wiadomości i umiejętności określone w Standardach wymagań egzaminacyjnych i polega na rozwiązaniu zadań egzaminacyjnych zawartych w arkuszach egzaminacyjnych.

 

Opis egzaminu  z  wiedzy  o  społeczeństwie   wybranej  jako  przedmiot  obowiązkowy

 

Wiedza o społeczeństwie jako przedmiot obowiązkowy może być zdawana na poziomie podstawowym lub rozszerzonym. Wyboru poziomu dokonuje zdający w czasie egzaminu.

 

1)         Egzamin na poziomie podstawowym trwa 120 minut i polega na rozwiązaniu testu, obejmującego cały zakres wymagań egzaminacyjnych na poziomie podstawowym. Zdający otrzymuje jeden arkusz egzaminacyjny (Arkusz I) zawierający zadania różnego typu: zadania zamknięte (wielokrotnego wyboru, prawda/fałsz, na dobranie) oraz zadania otwarte wymagające umiejętności analizowania i czytania przepisów prawnych, interpretowania danych statystycznych, formułowania i uzasadniania własnego stanowiska.

2)         Egzamin na poziomie rozszerzonym trwa 270 minut i składa się z dwóch części. Obie części zdawane są jednego dnia.

a)        część pierwsza trwa 120 minut i polega na rozwiązaniu testu przeznaczonego dla poziomu podstawowego,

b)       część druga trwa 150 minut i polega na sprawdzeniu umiejętności pracy z materiałem źródłowym, interpretowania oraz syntetyzowania, a także formułowania wypowiedzi pisemnej. W tej części egzaminu zdający otrzymuje jeden arkusz egzaminacyjny (Arkusz II) z materiałami źródłowymi oraz zadaniami wymagającymi znajomości interpretacji i oceny zjawisk i procesów zachodzących we współczesnym świecie. Zdający udziela odpowiedzi na pytania do zamieszczonych w arkuszu różnych źródeł informacji historycznej (źródła pisane, ikonograficzne, statystyczne, kartograficzne). Po zakończeniu pracy z materiałem źródłowym zdający wybiera jeden z dwóch zaproponowanych tematów i pisze własny krótki spójny tekst, może wykorzystać wnioski z analizy źródeł, które ściśle korespondują z tematami. Zadania w drugiej części egzaminu sprawdzają umiejętności opisane we wszystkich obszarach standardu poziomu rozszerzonego.

 

W każdej części egzaminu zdający otrzymuje jeden arkusz egzaminacyjny.

Zestaw zadań egzaminacyjnych dla egzaminu maturalnego na poziomie podstawowym i dla części pierwszej egzaminu na poziomie rozszerzonym jest ten sam.

 

Opis egzaminu z wiedzy o społeczeństwie wybranej jako przedmiot dodatkowy

 

Wiedza o społeczeństwie wybrana jako przedmiot dodatkowy jest zdawana na poziomie rozszerzonym.

 

1.      Egzamin trwa 270 minut. Składa się z dwóch części. Obie części zdawane są jednego dnia:

a)        część pierwsza trwa 120 minut i polega na rozwiązaniu testu obejmującego cały zakres wymagań egzaminacyjnych na poziomie podstawowym.

Zdający otrzymuje jeden arkusz egzaminacyjny (Arkusz I) zawierający zadania różnego typu: zadania zamknięte (wielokrotnego wyboru, prawda/fałsz, na dobieranie) oraz zadania otwarte wymagające umiejętności analizowania i czytania przepisów prawnych, interpretowania danych statystycznych, formułowania i uzasadniania własnego stanowiska. Zadania sprawdzają umiejętności opisane we wszystkich obszarach standardu dla poziomu podstawowego.

b)       część druga trwa 150 minut i polega na sprawdzeniu umiejętności pracy z materiałem źródłowym, interpretowania oraz syntetyzowania, a także sprawności formułowania wypowiedzi pisemnej. W tej części egzaminu zdający otrzymuje jeden arkusz egzaminacyjny (Arkusz II) z materiałami źródłowymi oraz zadaniami wymagającymi znajomości interpretacji i oceny zjawisk i procesów zachodzących we współczesnym świecie. Zdający udziela odpowiedzi na pytania do zamieszczonych w arkuszu różnych źródeł informacji historycznej (źródła pisane, ikonograficzne, statystyczne, kartograficzne). Po zakończeniu pracy z materiałem źródłowym zdający wybiera jeden z dwóch zaproponowanych tematów i pisze własny krótki spójny tekst, może wykorzystać wnioski z analizy źródeł, które ściśle korespondują z tematami. Zadania w drugiej części egzaminu sprawdzają umiejętności opisane we wszystkich obszarach standardu poziomu rozszerzonego.

 

Zestaw zadań egzaminacyjnych w arkuszach dla egzaminu maturalnego z wiedzy o społeczeństwie wybranej jako przedmiot obowiązkowy oraz jako przedmiot dodatkowy jest ten sam.

 

Zasady oceniania arkuszy egzaminacyjnych

 

1.      Rozwiązania poszczególnych zadań oceniane są na podstawie szczegółowych kryteriów oceniania jednolitych całym kraju.

2.      Obok każdego zadania podana jest maksymalna ilość punktów, którą można uzyskać za jego poprawne rozwiązanie.

3.      Zapisy w brudnopisie nie będą oceniane.

4.      Zdający zdał egzamin maturalny, jeżeli z przedmiotu obowiązkowego na poziomie podstawowym otrzymał co najmniej 30% punktów możliwych do uzyskania z danego przedmiotu. Wynik egzaminu z przedmiotu obowiązkowego na poziomie rozszerzonym lub przedmiotu dodatkowego, nie ma wpływu na zdanie egzaminu maturalnego i wyrażony w skali procentowej odnotowany jest na świadectwie dojrzałości.

5.      Wynik egzaminu ustalony przez komisję okręgową jest ostateczny.

 

 

IV. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE

 

A. Standardy wymagań egzaminacyjnych

 

Standardy wymagań, będące podstawą przeprowadzenia egzaminu maturalnego z wiedzy o społeczeństwie, obejmują trzy obszary:

 

I.   Wiadomości i rozumienie

II.  Korzystanie z informacji

III. Tworzenie informacji.

 

W ramach obszaru I. przedstawiono zakres treści nauczania wynikający z Podstawy programowej z wiedzy o społeczeństwie. Treści nauczania zostały zawarte w głównych działach: społeczeństwo, polityka, prawo problemy współczesnego świata. Cyframi arabskimi oznaczono uszczegółowione i ujęte w problemy zagadnienia niezbędne do rozwiązania zadań egzaminacyjnych, natomiast arze II. i III. cyframi arabskimi oznaczono umiejętności sprawdzane na egzaminie maturalnym. Dotyczy to zarówno poziomu podstawowego, jak i rozszerzonego.

Przedstawione poniżej standardy wymagań egzaminacyjnych wiedzy o społeczeństwie są dosłownym przeniesieniem fragmentu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 20 kwietnia 2003 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie standardów wymagań będących podstawą przeprowadzenia sprawdzianów i egzaminów.

 

Standardy wymagań egzaminacyjnych

 

I. WIADOMOŚCI I ROZUMIENIE

 

Zdający zna i rozumie zjawiska oraz procesy z następujących obszarów:

1)         społeczeństwo,

2)         polityka,

3)         prawo

4)         problemy współczesnego świata,

które stosuje do opisu, wyjaśnienia i oceny poniższych zagadnień oraz problemów:

POZIOM PODSTAWOWY

POZIOM ROZSZERZONY

1)         życie społeczne – formy, prawidłowości, instytucje,

2)         społeczeństwo polskie – struktura i problemy,

3)         naród, patriotyzm, nacjonalizm,

4)         państwo – geneza, atrybuty, funkcje,

5)         demokracja – zasady, wartości, procedury, instytucje,

6)         polityka – ideologie i doktryny polityczne, partie polityczne, kultura polityczna,

7)         ustrój Rzeczypospolitej Polskiej – konstytucja, organy władzy, samorząd terytorialny,

8)         społeczeństwo obywatelskie _ formy uczestnictwa obywateli w życiu publicznym,

9)         prawo – funkcje, źródła, dziedziny, hierarchia norm prawnych,

10)     sądy i trybunały w Polsce,

11)     prawa człowieka i ich znaczenie we współczesnym świecie,

12)     obywatel wobec prawa,

13)     Polska w Europie,

14)     Unia Europejska – instytucje, zasady działania,

15)     stosunki, organizacje i instytucje międzynarodowe,

16)     problemy współczesnego świata – konflikty, terroryzm, ubóstwo, choroby cywilizacyjne,

17)     planowanie własnej kariery zawodowe w związku z uwarunkowaniami pojawiającymi się na rynku pracy.

jak na poziomie podstawowym oraz:

1)         procesy społeczne, ruchy społeczne,

2)         wartości społeczne – konflikty wartości,

3)         społeczeństwo polskie – dynamika przemian, modernizacja,

4)         historyczne i współczesne formy państw,

5)         modele ustrojowe państw demokratycznych,

6)         zagrożenia dla demokracji,

7)         ustrój Rzeczypospolitej Polskiej – zasady funkcjonowania organów władzy publicznej,

8)         zasady tworzenia i egzekwowania prawa,

9)         prawa człowieka – generacje, procedury ich ochrony,

10)     elementy prawa cywilnego, karnego i administracyjnego,

11)     zjednoczona Europa – szanse i bariery rozwoju,

12)     zasady polskiej polityki zagranicznej,

13)     wyzwania współczesności – globalizacja, migracje, ochrona środowiska naturalnego, genetyka.

 

II. KORZYSTANIE Z INFORMACJI

 

Zdający stosuje wiadomości i słownictwo do wyjaśnienia procesów zachodzących we współczesnym świecie:

POZIOM PODSTAWOWY

POZIOM ROZSZERZONY

1)         dokonuje selekcji i porządkowania faktów,

2)         korzysta z różnorodnych źródeł informacji o życiu społecznym i politycznym,

3)         odróżnia informacje o faktach od opinii,

4)         lokalizuje ważne wydarzenia i postacie życia publicznego czasie i przestrzeni,

5)         wskazuje przyczyny i skutki różnych wydarzeń i procesów,

6)         rozpoznaje problemy społeczności lokalnej, regionu, kraju i świata,

7)         znajduje i czyta ze zrozumieniem przepisy prawne odnoszące się do danego problemu,

8)         wypełnia druki urzędowe, sporządza różnego typu pisma.

jak na poziomie podstawowym oraz:

1)         dokonuje krytycznej analizy materiałów źródłowych,

2)         analizuje stanowiska różnych stron debaty publicznej.

 

III. TWORZENIE INFORMACJI

 

Zdający przedstawia i ocenia wydarzenia, formułuje logiczną wypowiedź pisemną:

 

POZIOM PODSTAWOWY

POZIOM ROZSZERZONY

1)         ocenia wydarzenia i procesy polityczne, społeczne,

2)         formułuje i uzasadnia własne stanowisko w sprawach publicznych,

3)         wskazuje propozycje rozwiązań problemów społeczności lokalnej, regionu, kraju i świata,

4)         ocenia działania grup społecznych, władz i obywateli z punktu widzenia różnych wartości   (np. demokracji, tolerancji),

5)         wypowiada się w formach przyjętych w życiu publicznym (np. przemówienie, głos w dyskusji, petycja, list do redakcji, posła, radnego).

jak na poziomie podstawowym oraz:

1)         dokonuje krytycznej analizy materiałów źródłowych,

2)         analizuje stanowiska różnych stron debaty publicznej.

3)         ocenia współczesne wydarzenia z punktu widzenia kultury i etyki życia publicznego.

 

 

B. Opis wymagań egzaminacyjnych

 

Z zapisów ustawowych wynika, że informator powinien zawierać szczegółowy opis zakresu egzaminu. Standardy będące dostateczną wskazówką dla konstruktorów arkuszy egzaminacyjnych, mogą być, naszym zdaniem, niewystarczającą wskazówką dla osób przygotowujących się do egzaminu maturalnego. Dlatego przygotowaliśmy opis wymagań egzaminacyjnych, który uszczegóławia zakres treści oraz umiejętności sprawdzanych podczas egzaminu oddzielnie dla każdego obszaru standardów (cyfry rzymskie).

Poniżej prezentujemy szczegółowy opis wymagań egzaminacyjnych wiedzy o społeczeństwie.

 

WYMAGANIA EGZAMINACYJNE

Zdający egzamin na poziomie rozszerzonym  , jest zobowiązany opanować wymagania
 z poziomu podstawowego i rozszerzonego

 

I. WIADOMOŚCI I ROZUMIENIE

 

Zdający zna i rozumie zjawiska oraz procesy z następujących obszarów:

1.      Społeczeństwo – zagadnienia związane ze strukturą i funkcjonowaniem społeczeństwa.

2.      Polityka – relacje między społeczeństwem a władzą w różnych systemach politycznych.

3.      Prawo – normy prawne, prawo i zasady jego stosowania w życiu publicznym.

4.      Polska, Europa, świat – problemy współczesnego świata.

 

POZIOM PODSTAWOWY

POZIOM ROZSZERZONY

Społeczeństwo

Zdający:

1)         potrafi opisać strukturę społeczeństwa polskiego i jego instytucje,

2)         zna prawidłowości życia społecznego,

3)         potrafi wskazać źródła i skutki konfliktów społecznych oraz sposoby ich rozwiązywania,

4)         zna zasady funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego,

5)         dostrzega aktualne problemy społeczeństwa polskiego,

6)         określa pożądane cechy postawy społecznej,

7)         zna zasady kultury życia publicznego.

1)         opisuje, ilustrując przykładami, pozytywne i negatywne zjawiska życia społecznego,

2)         dostrzega wpływ i konsekwencje konfliktów wartości na życie społeczne,

3)         zna i rozumie przemiany społeczne, jakie dokonały się w Polsce w ciągu ostatnich kilkunastu lat i ich skutki,

4)         charakteryzuje różnorodność form uczestnictwa obywateli w życiu społecznym,

5)         rozumie znaczenie mediów w życiu publicznym,

6)         dostrzega wartości wynikające z tożsamości kulturowej, narodowej i patriotyzmu.

Polityka

Zdający:

1)         wyjaśnia pojęcia: naród, patriotyzm, nacjonalizm,

2)         zna genezę, atrybuty, funkcje państwa,

3)         charakteryzuje system władzy i uprawnienia obywateli w reżimach totalitarnych i autorytarnych,

4)         opisuje antyczne i chrześcijańskie korzenie demokracji,

5)         przedstawia życie publiczne jako miejsce ścierania się różnych wartości i interesów,

6)         omawia doktryny i rodziny partii politycznych,

7)         przedstawia formy i zasady uczestnictwa obywateli w życiu publicznym,

8)         zna zasady ustrojowe zapisane w Konstytucji RP,

9)         omawia zasadnicze kompetencje władzy ustawodawczej, wykonawczej, sądowniczej,

10)     przedstawia zadania, uprawnienia oraz sposoby podejmowania decyzji przez organy władz samorządowych na wszystkich szczeblach.

1)         porównuje historyczne i współczesne formy państw,

2)         zna współczesne systemy polityczne państw demokratycznych,

3)         rozumie zależności (podając przykłady) pomiędzy ideologią, doktryną a programem partii politycznej,

4)         wskazuje i ilustruje zagrożenia dla demokracji,

5)         opisuje relacje między organami władzy państwowej,

6)         zna procedury powoływania organów władzy państwowej i tworzenia podstawowych aktów prawnych w Polsce.

Prawo

Zdający:

1)         omawia źródła, funkcje, dziedziny oraz hierarchię norm prawnych,

2)         rozróżnia pojęcia: prawo, norma prawna, przepis prawa,

3)         zna zasady stosowania prawa w życiu publicznym,

4)         rozumie znaczenie praworządności,

5)         wymienia najważniejsze historyczne i współczesne dokumenty dotyczące praw człowieka,

6)         charakteryzuje prawa człowieka i obywatela zapisane w Konstytucji RP,

7)         przedstawia funkcjonujące w Polsce, Europie i na świecie mechanizmy ochrony praw człowieka.

1)         zna procedury obowiązujące w postępowaniu cywilnym, karnym, administracyjnym,

2)         zna generacje, systemy i mechanizmy ochrony praw człowieka w Polsce i na świecie.

Polska, Europa, świat

Zdający:

1)         zna zasadnicze cele polskiej polityki zagranicznej,

2)         przedstawia genezę, cele działania, struktury i sposoby funkcjonowania Unii Europejskiej,

3)         zna genezę, cele, struktury i sposoby działania ONZ oraz innych instytucji międzynarodowych.

4)         charakteryzuje główne problemy współczesnego świata.

1)         rozumie priorytety polityki zagranicznej i racji stanu RP,

2)         dostrzega szanse i zagrożenia wypływające z procesu integracji europejskiej,

3)         określa przyczyny i konsekwencje zróżnicowanego rozwoju cywilizacyjnego we współczesnym świecie,

4)         wskazuje na pozytywne i negatywne skutki globalizacji.

 

II. KORZYSTANIE Z INFORMACJI

 

Wykorzystywanie wiadomości i słownictwa do wyjaśniania procesów zachodzących we współczesnym świecie.

 

POZIOM PODSTAWOWY

POZIOM ROZSZERZONY

Zdający na przykład:

1)         wybiera fakty najpełniej ilustrujące dane zjawisko lub proces,

2)         układa informacje według określonego kryterium,

3)         korzysta z danych statystycznych, tekstów popularno naukowych,

4)         potrafi korzystając z różnych źródeł informacji, wskazać fakty i opinie,

5)         analizuje, na konkretnych przykładach, procesy i wydarzenia zachodzące we współczesnym świecie,

6)         potrafi wskazać problemy nurtujące środowisko lokalne, region i państwo oraz odnieść je do odpowiednich przepisów prawa,

7)         wypełnia formularze i pisze podania.

1)         dokonuje oceny przydatności różnych źródeł, wykorzystywanych do analizy omawianych zjawisk,

2)         dostrzega aspekty problemów przedstawianych z różnych punktów widzenia.

 

III. TWORZENIE INFORMACJI

 

Przedstawianie i ocenianie wydarzeń poprzez formułowanie logicznej wypowiedzi pisemnej.

 

POZIOM PODSTAWOWY

POZIOM ROZSZERZONY

Zdający na przykład:

1)         dostrzega znaczenia danego wydarzenia,

2)         zajmuje stanowisko i odnosi je do wydarzeń w życiu społecznym,

3)         wymienia działania zmierzające do rozwiązania różnych problemów,

4)         wartościuje podejmowane działania w życiu publicznym i dostrzega ich skutki,

5)         zabiera głos w dyskusji, przygotowuje przemówienie itp.

1)         rozpoznaje i ocenia różne zjawiska  życia zbiorowego we współczesnym świecie,

2)         sporządza projekty rozwiązań problemów społecznych i politycznych,

3)         dostrzega wpływ stosowania zasad kultury politycznej i etyki na jakość życia publicznego.

 

Materiały pochodzą z informatora maturalnego

 

Poprzednia strona